mgr Aleksandra Kielan – Dyrektor Biura Fundacji Obywatele Zdrowo Zaangażowani, doktorantka w Zakładzie Zdrowia Publicznego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.

„Najważniejszym zadaniem człowieka jest nadążyć psychologicznie za fizjologiczną krzywą życia”

Carl Gustaw Jung

Życie w zgodzie ze sobą to bardzo trudne zadanie do wykonania. Należy nauczyć się dostosowywać wewnętrznie do określonych wiekiem warunków zewnętrznych. Tylko wtedy, gdy ta adaptacja się uda, będziemy umieli przyjąć i wykorzystać wszystkie możliwości, jakie niesie ze sobą każda faza życia. Starość to słodko-gorzki etap życia obfitujący w nowe pozytywne doświadczenia, którym często towarzyszą pewnego rodzaju ograniczenia związane z utratą sprawności ruchowej czy występowaniem chorób.

Granica „starości” jest pewną konwencją i to zmieniającą się, powiązaną z postępującymi procesami demograficznymi i społecznymi, a w szczególności z wydłużającym się trwaniem życia w zdrowiu, rosnącymi potrzebami partycypacji osób starszych w życiu społecznym oraz zmian ich percepcji w społeczeństwie. Obecnie za początek starości przyjmujemy wiek 65 lat. W grupie tej znajdują się zarówno osoby dorosłe, które dopiero wchodzą w okres starzenia się, osoby w wieku emerytalnym, nieaktywne zawodowo, ale również osoby, które wymagają dodatkowej opieki. Grupa ta jest również zróżnicowana pod kątem czynników ryzyka chorób oraz funkcjonowania w życiu codziennym.

Wśród osób starszych głównymi czynnikami mającymi wpływ na jakość życia są: zdrowie fizyczne, sytuacja materialna, relacje rodzinne i społeczne, brak dyskryminacji oraz organizowanie wolnego czasu. Jednym z problemów, jaki może doświadczyć osoba starsza, jest stan samotności i osamotnienia, bez rodziny, przyjaciół, znajomych. Wchodzenie w starość i sam okres starości charakteryzują się wycofaniem z życia zawodowego, z pełnionych dotychczasowych ról społecznych, zmniejszeniem przychodów w związku z przejściem na emeryturę czy utratą wielu relacji z ludźmi. Wyniki wskazują, że im starsza grupa wieku, tym większy odsetek osób odczuwających samotność. Dlatego tak istotne jest, aby aktywizować osoby starsze.

Mając do dyspozycji dużo wolnego czasu, w miarę możliwości i potrzeb, osoby starsze mogą nie tylko być aktywne w sferze realizacji własnej osoby, lecz także pomagać innym ludziom. Mogą się zaangażować w działalność różnych organizacji, fundacji i stowarzyszeń, grup samopomocowych, mogą też podejmować nowe role społeczne — rodzinne oraz społeczne.

Z badań wynika, że emeryci w większości przeznaczają czas wolny na pomoc w codziennych obowiązkach dzieciom i wnukom, na uprawianie działki, oglądanie telewizji, słuchanie radia, czytanie książek.

Wśród ofert aktywności społecznej skierowanych do osób starszych największą popularnością cieszą się następujące formy spędzania wolnego czasu:

— Uniwersytety Trzeciego Wieku prowadzące działalność edukacyjną, kulturalną, społeczną i opiekuńczą, które sprawiają, że ludzie starsi chcą się ze sobą spotykać i przebywać, chcą sobie wzajemnie pomagać, służyć bogatym doświadczeniem zawodowym i życiowym.

— wolontariat, czyli działanie na rzecz ludzi potrzebujących, które daje poczucie użyteczności i satysfakcji z wykonywania nawet drobnych czynności. Bezinteresowna działalność na rzecz osób potrzebujących może mieć charakter krótkoterminowy (akcyjny) i bezterminowy — stały i regularny, na przykład praca w świetlicach środowiskowych, ośrodkach pracy z dziećmi;

— kluby seniora, w ramach których osoby w starszym wieku mogą ciekawie i aktywnie spędzać czas, organizując wyjścia/wyjazdy do teatru czy opery, wycieczki i wyjazdy turystyczno-plenerowe, a także uczestnicząc w różnych szkoleniach (np. kursach obsługi i korzystania z komputera i Internetu).

Interesującą i cieszącą się dużym zainteresowaniem formą spędzania wolnego czasu przez osoby w starszym wieku jest uczestnictwo w zajęciach muzycznych, które w zależności od formy aktywności mogą mieć charakter:

— pasywny, odbiorczy, oparty na słuchaniu muzyki;

— aktywny, czynny, oparty na ekspresji dźwiękowej z pomocą instrumentów lub głosu ludzkiego (śpiew);

— choreografii, rytmiki, gdzie istotą zajęć jest taniec, ruch ciała w rytmie muzyki.